Nadciśnienie tętnicze to jedna z najczęstszych patologii serca, którą obecnie diagnozuje się u co trzeciego mieszkańca naszej planety w wieku powyżej 45 lat. W ostatnich latach choroba stała się znacznie młodsza i obecnie dość często wśród chorych na nadciśnienie tętnicze można spotkać bardzo młode osoby z nadciśnieniem. Głównym niebezpieczeństwem stanu patologicznego są jego powikłania. Nadciśnienie może prowadzić do zawału serca i udaru mózgu, powodować pęknięcie tętniaków dużych naczyń, powodować rozwój ciężkiego upośledzenia czynności nerek i gwałtowne pogorszenie jakości widzenia.
Ciśnienie krwi u danej osoby ma wartość górną, sercową lub skurczową, a także ciśnienie rozkurczowe lub jego dolny poziom nerkowy. Według standardów WHO norma dla tych wskaźników nie powinna przekraczać 139/89 mmHg. Art., w przeciwnym razie zwyczajowo mówi się o nadciśnieniu. Wczesne rozpoznanie i szybkie leczenie nadciśnienia tętniczego to szansa dla człowieka na zapobiegnięcie powstaniu zmian patologicznych w wielu narządach wewnętrznych, co pozwoli mu zachować zdrowie i cieszyć się pełnią życia przez wiele lat.
Powody
Niestety współczesna medycyna nie zdołała jeszcze w pełni rozwikłać wszystkich prawdopodobnych przyczyn nadciśnienia, choć większość z nich jest znana lekarzom. Tylko doświadczony specjalista może określić, jaki czynnik doprowadził do rozwoju choroby, który w procesie diagnostycznym wykorzystuje nie tylko swoją wiedzę, ale także wyniki licznych badań potwierdzających lub zaprzeczających obecności objawów nadciśnienia u danej osoby.
Główną przyczyną wzrostu ciśnienia krwi jest naruszenie aktywności ludzkiego układu współczulno-nadnerczowego, czyli ciągłe podrażnienie ośrodka odpowiedzialnego za zwężenie naczyń krwionośnych w mózgu.
Może to nastąpić pod wpływem wielu czynników egzo-, jak i endogennych, które przyczyniają się do nagłego skurczu naczyń.
Objawy nadciśnienia tętniczego mogą pojawić się u osób, u których występują tzw. egzogenne czynniki ryzyka rozwoju stanu patologicznego:
- częsty stres i silne napięcie nerwowe;
- złe odżywianie;
- siedzący tryb życia;
- długie godziny pracy, praca na nocną zmianę;
- regularne spożywanie dużych ilości mocnych napojów alkoholowych i palenie tytoniu;
- narkotyki;
- intensywne zajęcia sportowe.
Wśród czynników endogennych na pierwszy plan wysuwa się wiek i słaba dziedziczność, gdy choroba może zostać przeniesiona z rodziców na dziecko. Rozwojowi nadciśnienia sprzyjają także:
- uszkodzenie naczyń przez miażdżycę;
- otyłość;
- choroby metaboliczne, w szczególności cukrzyca, nadczynność tarczycy;
- choroby nerek;
- zwiększone stężenie wapnia i sodu we krwi;
- zmiany hormonalne, które są najczęstszą przyczyną wysokiego ciśnienia krwi u kobiet w okresie ciąży i menopauzy.
Klasyfikacja
Obecnie istnieje więcej niż jedna klasyfikacja nadciśnienia tętniczego. Choroba zwykle wyróżnia się charakterem jej przebiegu, obecnością powikłań, przyczynami rozwoju, wskaźnikami ciśnienia i wieloma innymi.
Współcześni kardiolodzy wyróżniają kilka stopni nadciśnienia (w zależności od wskaźników wysokiego ciśnienia krwi):
- I stopień – ciśnienie wzrasta do 159-140/99-90 mm Hg. Sztuka.;
- II stopień - na igłach tonometru mechanicznego wskaźnik diagnozuje się jako 179-160/109-100 mm Hg. Sztuka.;
- Stopień 3 – utrzymujący się lub okresowy wzrost ciśnienia o więcej niż 180/110 mm Hg. Sztuka.
Zgodnie z ogólnie przyjętą klasyfikacją WHO wyróżnia się następujące stadia choroby:
- Etap 1 – przejściowy wzrost ciśnienia bez uszkodzenia narządów docelowych;
- Etap 2 – obecność oznak uszkodzenia narządów wewnętrznych, wśród których głównym celem jest serce, naczynia krwionośne, struktury oczu, mózg i nerki;
- Etap 3 – stabilny wzrost ciśnienia krwi na tle rozwoju powikłań, z powodu których dana osoba może umrzeć.
Choroba nadciśnieniowa ma swój własny przebieg, do którego należą:
- łagodny typ lub łagodny wariant nadciśnienia, gdy objawy patologii rozwijają się bardzo powoli, przez dziesięciolecia, a ryzyko powikłań ocenia się jako minimalne;
- choroba złośliwa, w której odnotowuje się nagłe wzrosty ciśnienia, uszkodzenie narządów docelowych i częste kryzysy nadciśnieniowe (ten wariant choroby jest trudny do leczenia lekami).
Objawy
Na początkowych etapach rozwoju choroba przebiega praktycznie bezobjawowo, co komplikuje jej wczesne wykrycie. U takich pacjentów wysokie ciśnienie krwi może zostać wykryte przypadkowo podczas badania lekarskiego lub podczas rutynowej wizyty w klinice.
Bardziej złożony typ nadciśnienia tętniczego charakteryzuje się szeregiem objawów, które znacznie pogarszają jakość życia człowieka i są powodem skierowania go do specjalistów. Głównym objawem choroby jest wzrost ciśnienia krwi powyżej 140/90 mm Hg. Sztuka. Stan ten powoduje rozwój bólów głowy, które są wynikiem odruchowego zwężenia naczyń krwionośnych w mózgu. Z reguły osoby podatne na nadciśnienie skarżą się na pojawienie się bólu w tylnej części głowy i skroniach, który ma charakter pulsacyjny, charakteryzuje się nasileniem i nagłością rozwoju. Taki ból i pulsowanie nie ustępują po zażyciu leków przeciwbólowych.
Często pacjenci z nadciśnieniem doświadczają zawrotów głowy, które mogą wystąpić po wykonaniu prostej pracy. Objawowi często towarzyszą nudności i wymioty, a także ogólne złe samopoczucie spowodowane zwiększonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym. Zwężenie naczyń aparatu słuchowego powoduje szum w uszach, gdy człowiek czuje, że jego uszy są bardzo zatkane i praktycznie traci zdolność normalnego postrzegania dźwięków otoczenia.
Naruszenie przepływu krwi wieńcowej prowadzi do rozwoju niedokrwienia mięśnia sercowego. U takich pacjentów pojawia się duszność i ból w klatce piersiowej, które można łatwo skorygować za pomocą azotanów. W tym czasie narząd pracuje w trybie wzmożonym, aby móc przepchnąć porcję krwi do zwężonych naczyń głównych. Każdemu atakowi dławicy piersiowej towarzyszy szybki puls, wyraźne kołatanie serca i ryzyko wystąpienia tak groźnego powikłania stanu patologicznego, jak zawał mięśnia sercowego.
W przypadku nadciśnienia dysfunkcję oczu określa się ostrym pogorszeniem widzenia i rozwojem angiopatii nadciśnieniowej naczyń siatkówki. Proces patologiczny obejmuje również dno oka, które puchnie i uciska nerw wzrokowy. W tym czasie osoba zauważa „gęsią skórkę” przed oczami, ciemne kręgi i tym podobne.
Powikłania objawów nadciśnienia tętniczego u kobiet najczęściej występują w okresie menopauzy, kiedy następuje menopauza. W tym okresie w organizmie płci pięknej zachodzą zmiany hormonalne, zakłócające produkcję substancji biologicznie aktywnych, regulujących prawidłowy poziom ciśnienia krwi. Dlatego nadciśnienie tętnicze jest najczęstszą konsekwencją menopauzy u kobiet.
Komplikacje
HD to jedna z podstępnych chorób, która postępuje powoli i bardzo często jest rozpoznawana już na etapie pojawienia się pierwszych powikłań procesu patologicznego. Przy stałym wzroście ciśnienia krwi w narządach docelowych zachodzą zmiany dystroficzne i sklerotyczne, co prowadzi do ciężkiego upośledzenia czynnościowego. Nadciśnienie tętnicze wpływa przede wszystkim na nerki, mózg, serce, analizator wzrokowy i naczynia krwionośne.
Istnieje kilka czynników ryzyka, które wpływają na częstość rozwoju powikłań nadciśnienia tętniczego i ich nasilenie:
- złe nawyki, zwłaszcza palenie;
- siedzący tryb życia i podwyższony wskaźnik masy ciała;
- podwyższony poziom cholesterolu we krwi i hiperglikemia;
- częsty stres;
- niedobór potasu i magnezu w organizmie;
- zmiany związane z wiekiem;
- predyspozycja dziedziczna.
W przypadku choroby nadciśnieniowej serce zmuszone jest do pracy w warunkach zwiększonego stresu, co wiąże się z koniecznością przepychania krwi do zwężonych naczyń. Z biegiem czasu ściana mięśnia sercowego pogrubia się, a osoba doświadcza przerostu lewej komory i niedoboru tlenu w mięśniu sercowym.
Od strony serca istnieje kilka rodzajów powikłań nadciśnienia:
- choroba niedokrwienna;
- dusznica bolesna;
- miażdżyca naczyń wieńcowych;
- ostra postać niewydolności serca w postaci zawału mięśnia sercowego;
- przewlekła niewydolność serca.
Wysoki poziom ciśnienia krwi powoduje pojawienie się zaburzeń mózgu u człowieka, które w praktyce objawiają się silnymi zawrotami głowy, bólami głowy, szumami usznymi, utratą pamięci i nie tylko. Istnieje kilka opcji złożonych powikłań mózgowych nadciśnienia:
- encefalopatia z zaburzeniami przedsionkowymi;
- udar niedokrwienny i krwotoczny;
- poznawcze upośledzenie aktywności mózgu.
Jak wiadomo, nerki kontrolują ilość wody i soli w organizmie. Ale kiedy ciśnienie krwi wzrasta, mogą w pełni wykonywać swoje główne zadanie. Prowadzi to do szeregu powikłań, m.in.:
- niewydolność nerek;
- zaburzenia filtracji i wydzielania płynów;
- stwardnienie nerkowe.
Zaburzenia takie prowadzą do rozwoju szeregu objawów u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, które wskazują na patologię nerek. Chory zaczyna skarżyć się na ogólne osłabienie, złe samopoczucie, obrzęki i bezprzyczynowe nudności.
Uszkodzenie oka objawia się występowaniem krwotoków w siatkówce, obrzękiem głowy nerwu wzrokowego i postępującą utratą wzroku. Ze strony naczyń obwodowych w nadciśnieniu tętniczym najgroźniejszym powikłaniem jest rozwarstwienie ich ścian, a zwłaszcza dobrze znany tętniak aorty, który tworzy się i przebiega bezobjawowo, często powodując nagłą śmierć.
Diagnostyka
Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego wraz z ustaleniem stadium i stopnia rozwoju choroby jest ważnym krokiem w kierunku przepisania odpowiedniego leczenia stanu patologicznego. Dlatego, gdy pojawią się pierwsze oznaki wskazujące na chorobę nadciśnieniową, należy natychmiast skontaktować się z placówką medyczną, aby ustalić przyczyny wysokiego ciśnienia krwi i metody jego korekty.
Zestaw środków diagnostycznych w przypadku podejrzenia nadciśnienia obejmuje szereg badań laboratoryjnych i instrumentalnych, w tym:
- laboratoryjne badanie krwi w celu określenia poziomu potasu i magnezu, kreatyniny, złego cholesterolu, glukozy itp.;
- badanie biochemiczne moczu z określeniem ilości białka;
- elektrokardiografia (EKG);
- badanie ultrasonograficzne serca;
- przepływometria Dopplera;
- badanie dna oka.
Procedura diagnostyczna nadciśnienia tętniczego, która pozwala określić stopień upośledzenia, składa się z dwóch etapów:
- pierwszym etapem jest określenie objawów klinicznych choroby na podstawie słów pacjenta z nadciśnieniem i uzyskanie wyników dodatkowych badań;
- drugi etap to specjalne badanie, które pozwala określić dokładny zasięg choroby i obecność jej powikłań u pacjenta za pomocą terapii rezonansem magnetycznym (MRI) lub badania rentgenowskiego.
Codzienne monitorowanie ciśnienia krwi pozwala uzyskać dokładny obraz przebiegu choroby. Dzięki niemu można ustalić zakres wahań ciśnienia w ciągu dnia i określić jego średnią, która będzie charakteryzowała stopień nadciśnienia. Główną wadą takich badań jest ich wysoki koszt.
Leczenie
Leczenie zaostrzeń nadciśnienia tętniczego powinno odbywać się w szpitalu kardiologicznym, gdzie istnieje możliwość stałego monitorowania poziomu ciśnienia krwi. Ponadto, jeśli zajdzie taka potrzeba, lekarz może zmienić plan leczenia pacjenta i przepisać skuteczniejsze leki w każdym konkretnym przypadku klinicznym.
Leczenie choroby rozpoczyna się od ustalenia specjalnej diety, która ściśle ogranicza sól kuchenną, potrawy tłuste i smażone, a także podroby, wędliny i produkty mączne. Odżywianie pacjentów z nadciśnieniem ma na celu poprawę ogólnego stanu, zapobieganie rozwojowi obrzęków, normalizację masy ciała i tym podobne.
Według nowych europejskich zaleceń leczenie nadciśnienia tętniczego powinno być kompleksowe i koniecznie obejmować szereg leków, których działanie ma na celu obniżenie ciśnienia krwi i wyeliminowanie ryzyka przekształcenia choroby w złośliwą wersję jej przebiegu lub rozwinięcia się powikłań stanu patologicznego. Do najczęściej stosowanych grup leków na nadciśnienie należą:
- alfa-blokery;
- blokery zwojów;
- Inhibitory ACE;
- beta-blokery;
- blokery kanału wapniowego;
- leki moczopędne.
Lekarz zwraca szczególną uwagę na przepisywanie leków moczopędnych. Faktem jest, że nie każdy lek moczopędny jest bezpieczny dla organizmu pacjenta z nadciśnieniem ze względu na właściwości wypłukiwania potasu. Dlatego przyjmowanie takich leków należy łączyć ze stosowaniem suplementów potasu pod kontrolą składu biochemicznego krwi. Ponadto leki moczopędne nie tylko obniżają ciśnienie krwi, ale także eliminują obrzęk tkanek poprzez usuwanie nadmiaru sodu.
Samoleczenie nadciśnienia jest surowo zabronione.
Nie zaleca się także stosowania tradycyjnych leków przeciwnadciśnieniowych bez zgody lekarza na takie stosowanie. Zabronione działania, jako główne przeciwwskazanie, mogą wywołać nagły kryzys nadciśnieniowy i potrzebę natychmiastowego umieszczenia pacjenta w specjalistycznym szpitalu w celu ustalenia przyczyn powikłań i podjęcia decyzji o dalszej taktyce ich eliminacji.
Zapobieganie
Aby zapobiec nadciśnieniu, konieczne jest poddanie się szeregowi działań mających na celu szybką identyfikację i wyeliminowanie ryzyka rozwoju stanu patologicznego, a także ustabilizowanie już wysokiego ciśnienia krwi. Aby zapobiec pojawieniu się pierwszych objawów choroby, należy unormować tryb życia, porzucić złe nawyki i spożywanie soli, zwiększyć aktywność fizyczną, a także pozbyć się zbędnych kilogramów. Szczególną uwagę należy zwrócić na stan zdrowia potencjalnych pacjentów, u których ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego jest dziedziczne. Ta kategoria osób powinna zawsze mieć pod ręką urządzenie do pomiaru ciśnienia, za pomocą którego będzie mogła monitorować jego stan.
Problemom z ciśnieniem krwi można zapobiegać poprzez:
- prowadzić aktywny tryb życia (fizjoterapia, fitness, masaże, spacery na świeżym powietrzu, jazda na nartach, pływanie na basenie) i regularnie trenować na siłowni;
- rzucić śmieciowe jedzenie, palić i pić alkohol;
- zmniejszyć spożycie soli do 3-4 g dziennie;
- zabraniaj sobie spożywania pokarmów bogatych w tłuszcze zwierzęce, konserwanty i cholesterol;
- utrzymuj jasną codzienną rutynę i ćwicz odpowiedni sen;
- zapobiegać pojawianiu się nadmiernych złogów tłuszczu, które powodują otyłość;
- zapobiegać sytuacjom stresowym;
- regularnie poddawać się badaniom profilaktycznym u kardiologa i poddawać się niezbędnym badaniom;
- Kiedy pojawią się pierwsze oznaki podwyższonego ciśnienia krwi, należy natychmiast zwrócić się o pomoc lekarską.
Osoby, które odziedziczyły skłonność do nadciśnienia, powinny zwracać uwagę na swój stan zdrowia, ćwiczyć i poddawać się regularnym badaniom. Gotowa diagnoza nadciśnienia tętniczego polega na obserwacji klinicznej pacjenta i, w razie potrzeby, skierowaniu go do komisji orzekającej o niepełnosprawności.